Czeskie Budziejowice kojarzą się z Dzielnym Wojakiem Szejkiem, ale nie tylko. Smakosze oblizują się na samą myśl o browarze Budějovický Buduar. Dzieciaki, przynajmniej ja tak to wspominam, pamiętają tajemniczy napis Koh-I-Noor na ołówkach. Dopiero gdy przyjechałem do Czeskich Budziejowic odkryłem z pewnym zdumieniem, że firma Koh-I-Noor Hardtmuth ma właśnie tam swoją siedzibę. Człowiek uczy się całe życie.

Inne atrakcje Czeskich Budziejowic? Plac Przemysła Ottokara II, czyli rynek o podobno największej powierzchni w Europie. Wypada wierzyć na słowo, bo odnoszę wrażenie, że widziałem większe. Pewnie kwestia umowna, zależy, co się uznaje za rynek.

Pośrodku tego dużego rynku stoi pochodząca z 1727 roku fontanna Samsona (Samsonova kašna), która dziś po prostu ładnie wygląda, a kiedyś była głównym źródłem wody pitnej dla miasta. Wodę do fontanny sprowadzano wodociągiem z Wełtawy. Autorem fontanny jest Josef Dietrich. Bohaterem rzeźby jest zgodnie z nazwą biblijny Samson.

Wokół rynku stoi 48 podcieniowych kamienic mieszczańskich.

Wśród tych kamienic jedna jest najważniejsze – ratusz z połowy XVI wieku. Nie dość, że nie stoi po środku rynku, to jeszcze ma trzy wieżyczki. Na najwyższej z nich króluje czeski lew. Na attyce stoją posągi alegoryczne – Sprawiedliwość, Rozwaga, Mądrość i Odwaga, również autorstwa Dietricha. Nie rozpoznaję która jest która…

W rogu rynku stoi katedra św. Mikołaja, sięgająca początkami do XIII wieku. Większe wrażenie robi stojącą obok niej XVI-wieczna dzwonnica zwana Czarną Wieżą, wysokości 71,9 m.

Sadyści odwiedzają basztę Żelazna Panna (Železná panna), średniowieczne miejsce tortur. Dziś atrakcja turystyczna. Mam nadzieję, że za 500 lat Auschwitz-Birkenau nie będzie miejscem przyprawiającej o dreszczyk emocji rozrywki.

Białystok – sobór św. Mikołaja.

Drohiczyn – cerkiew św. Mikołaja.

Dubicze Cerkiewne – cerkiew Opieki Matki Bożej.

Góra Grabarka – cerkiew Przemienia Pańskiego.

Hajnówka – cerkiew św. Dymitra.

Hajnówka – sobór Św. Trójcy.

Kleszczele – cerkiew św. Mikołaja.

Kleszczele – cerkiew Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny.

Mielnik – cerkiew Narodzenia Najświętszej Marii Panny.

Milejczyce – cerkiew św. Barbary.

Narew – cerkiew pw. Podwyższenia Krzyża Świętego.

Nowa Wola – cerkiew Narodzenia św. Jana Chrzciciela.

Rogacze – cerkiew Narodzenia Najświętszej Marii Panny.

Sokółka – cerkiew św. Aleksandra Newskiego.

Supraśl – cerkiew Zwiastowania Przenajświętszej Bogurodzicy.

Zubacze – cerkiew Opieki Matki Bożej.

Siedemnaście cerkwi, cztery błękitne. Złudzenie, ewidentne złudzenie.

Jaskółcze Gniazdo to neogotycki zamek na 40-metrowym klifie Aj-Todor w miejscowości Haspra, stanowiącej część Jałty. Budowla powstała dokładnie 100 lat temu według projektu rosyjskiego architekta Leonida Sherwooda.

Zanim do tego jednak doszło, jakieś trzydzieści lat wcześniej na skale w drewnianym domu z luksusowym widokiem na morze zamieszkał rosyjski generał, weteran wojny rosyjsko-tureckiej lat 1877-1878 (tej samej, która przyczyniła się do uzyskanie odzyskanie niepodległości przez Bułgarię). Nazywał to miejsce Zamkiem Miłości. Nawet nie będę zgadywał czemu…

Kolejnym właścicielem drewnianego domku na skale był lekarz A.K. Tobin. Wdowa po lekarzu sprzedała z kolei dom moskiewskiemu handlarzowi Rachmaninowi. W tym czasie domek rozebrano i wystawiono nowy, również drewniany, ale już o nazwie „Jaskółcze Gniazdo”.

Aż właścicielem skały nad Morzem Czarnym został niemiecki baron von Steingel, potentat naftowy eksploatujący złoża w Baku. Na wzór średniowiecznych zamków w Niemczech wystawił sobie neogotyckie cacko na Krymie, gdzie odpoczywał z dala od roponośnych terenów. Zameczek wielki nie był, ale w środku znalazło się miejsce na przedpokój, salon, schody i dwie sypialnie (jednak w dwupiętrowej wieży, druga na dole przy ogrodzie).

W 1927 roku Jaskółcze Gniazdo zniszczyło trzęsienie ziemi. A w zasadzie nie zamek, a opokę. Trzęsienie naruszyło skałę, popękany zamek wisiał nad wodą bez oparcia. Dopiero w latach 1967-1968 przeprowadzono trudną i kosztowną odbudowę zamku, w tym przede wszystkim skały, na której stoi.

Wokół trochę plastikowego kiczu, przynajmniej taki widziałem w 2003 roku. Ale gdzież w miejscach obleganych przez turystów go nie ma…

Potęgę zmiany warty odkryłem kilkanaście lat wcześniej, zanim w grudniu 1999 roku zmierzyłem się z nią w stolicy Anglii. Bo czymże byłoby harcerstwo bez służby wartowniczej i czym byłaby służba wartownicza bez zmiany warty?

Nie chodzi o to, by po prostu podejść i wymienić wartownika. Liczy się ceremoniał i waga doniosłości chwili. Niestety, nie dysponuję dokumentacją z przejmowania służby wartowniczej w Harasiukach w 1982 roku czy też w Baranówce w 1984 roku.

Nie mam zresztą również dokumentacji ze słynnych zmian wart przy Buckingham Palace czy na placu Horse Guards Parade. Tej drugiej na pewno nie widziałem, a co do pierwszej zawodzi mnie pamięć. Zbyt krótko byłem w Londynie, kiedyś trzeba będzie nadrobić zaległości. Pod Buckingham Palace jednak coś tam widziałem.

Zamiast w południe na Horse Guards Parade wpadłem wieczorem na bardziej kameralną, można powiedzieć, że niemal roboczą zmianę warty Royal Horse Guards w budynkach rządowych na rogu Downing Street i Whitehall. Piszę to lekko niepewny swej pamięci, bo nieopatrznie nie sporządziłem notatek.

Nie pomylę się chyba, jeśli napiszę rozentuzjazmowany, że służba ta ma 350-letnią tradycję. Jak na Anglię nie jest to zresztą jakiś oszałamiający rekord.

Deszcze, nie deszcz, noc czy dzień – przegląd musi się odbyć.

Oni przecież nie robią tego dla turystów. Robią to dla siebie, to pewne.

W Delhi też palmy nie stoją na rogu każdej ulicy. Ładne zobaczyłem dopiero w ambasadzie Nepalu. W Świątyni Lotosu dopiero rosły (w 1997 roku Bahai Temple miała zaledwie 11 lat).

Brama Indii w Bombaju.

I jeszcze dalej na południe. W Old Goa pełno jest i palm, i baroku kolonialnego.

W Calangute Beach na Goa popiłem wody kokosowej. Nie mylić z mlekiem kokosowym. Myśmy pomylili. No, szału nie było.

Afrykańskie palmy w niczym nie ustępują palmom azjatyckim, a pod pewnymi względami je przewyższają. Na przykład tym, że w Egipcie zazwyczaj stoją na terenie wydartym pustyni, jak w Makadi Bay koło Hurghady.

Dobrze prezentują się w starożytnościach, na przykład w Karnaku.

A przed świątynią w Karnaku nie tylko dobrze wyglądają, ale i dają cień strażnikom.

Wioska w Dolinie Nilu.

Meczet Al Hussein przy bazarze Chan al-Chalili w Kairze. Palmy wyniosłe jak minaret.

Zmiana kontynentu. W Europie największy gaj palmowy znajduje się w Elx w Hiszpanii (prowincja Alicante nad Morzem Śródziemnym). Pół miliona palm, uprawianych od jakichś 25 stuleci. Nie byłem. Ale i w Barcelonie palmę można spotkać co krok.

Pierwsze palmy na wolności zobaczyłem kilkanaście lat temu w Chorwacji, w okolicach Rijeki. Kilkaset kilometrów dalej na południe, w Dalmacji, jest ich dużo więcej. Trogir, Wybrzeże Bana Bereslavica.

Żadnej palmy nie widziałem na Krymie. Tzn. widziałem. Sztuczne.

Dioklecjan żył w latach 244-313 lub 316, cesarzem był od 284 do 305 roku. Pochodził z ludu, zrobił karierę w armii i armia wybrała go na cesarza. Senat owszem, zatwierdził ten wybór. Być może Dioklecjan zresztą pomógł swemu poprzednikowi udać się na tamten świat.

Przyszły cesarz urodził się w Salonie. Dziś Salona to miasteczko w pobliżu Splitu, prawie że dzielnica Splitu. Wówczas było to jedno z największych miast Dalmacji, a Split był osadą pod Saloną.

Gdzie prosty żołnierz po zostaniu cesarzem postawił sobie pałac? W pobliżu miejsca swego urodzenia. Co go inspirowało? Kształt rzymskiego obozu warownego. Pałac Dioklecjana to wielkie castrum romanum o wymiarach ok. 180 na 216 metrów. Otoczone murami, z czterema bramami (trzy od lądu i jedna od Adriatyku), jak w castrum. Są też dwie główne ulice (cardo i decumanus) biegnące od bram, przecinające się na forum.

Budowa pałacu Dioklecjana rozpoczęła się prawdopodobnie w 295 roku. Gdy w 305 roku Dioklecjan abdykował, pałac nie był jeszcze gotowy. Tu spędził część swego panowania i pozostał po abdykacji w 305 roku. Pałac z białego wapienia, trawertynu oraz cegły zbudowali prawdopodobnie Grecy. Rzymianie, jak wiadomo, mieli do nich słabość (może nawet był to kompleks), mimo że ich pokonali i podbili. Przesłanką są m.in. pozostawione przez budowniczych pamiątki, m.in. wydrapane greckie imiona Zotikos i Filotas oraz ogólnie sporo liter greckiego alfabetu.

Wspomniane już dwie główne ulice (cardo i decumanus) kończą się bramami.
Od zachodu stoi Brama Żelazna (Porta Ferrea).

Od wschodu stoi Brama Srebrna (Porta Argentea).

Od północy stoi Brama Złota (Porta Aurea). A za nią pomnik Grgura Ninskiego.

Od południa stoi Brama Brązowa (Porta Aenea).

Wchodząc od strony Bramy Brązowej trafia się najpierw na westybul.

Westybul, czyli reprezentacyjny przedsionek pałacowy.

Dalej jest perystyl (z greckiego – miejsce otoczone kolumnami), czyli wewnętrzny dziedziniec otoczony portykiem kolumnowym.

Po lewej stronie od wejścia znajduje się świątynia Jupitera. Znajduje się, a właściwie znajdowała, bo wprawdzie znów tam stoi posąg rzymskiego boga, ale czterysta lat po Dioklecjanie zrobiono tam baptysterium, czyli miejsce chrzczenia.

Więc teraz stoi tam i posąg Jowisza, i chrzcielnica.

Na prawo od wejścia Dioklecjan wystawił sobie mauzoleum na planie ośmioboku. W VIII w. mauzoleum przebudowano i zamieniono w chrześcijańską katedrę, której po jakiś 500 kolejnych latach dobudowano dzwonnicę.

Patronem katedry jest święty Duje (Svety Dujma, Saint Domnius), urodzony w Syrii biskup Salony z przełomu II i III wieku (zmarł w 304 roku).

Główny ołtarz pochodzi z XVII wieku, ale są tu elementy z praktycznie każdej epoki architektonicznej – od antyku po barok.

Muzeum znajduje się, jak sama nazwa wskazuje, na Orawie, w pobliżu Zuberzca (po słowacku Zuberec). Najdalej wysunięty na północ zakątek Słowacji. Część tego historycznego regionu znajduje się w Polsce. Po I wojnie światowej spieraliśmy się ze świeżo powstałą Czechosłowacją o ten teren, oddaliśmy go bez plebiscytu w zamian za przychylność Pragi w czasie wojny polsko-bolszewickiej. W 1938 roku podłączyliśmy się pod układ monachijski i przejęliśmy trochę terytorium. W 1939 roku Hitler powołał do życia marionetkową Słowację, która otrzymała całą Orawę. Po wojnie ziemie pozostały w większości przy Czechosłowacji. I bez rewizjonizmu proszę!

Pomysłodawcą muzeum był w latach 20. XX wieku dr Pavol Florek. Na realizację trzeba było czekać prawie pół wieku. Za komuny było łatwiej. Robotniczo-chłopskie państwo musiało pokazać swoje korzenie. W latach 60. XX wieku sprawą zajął się Juraj Langer. Wytypował 200 wiejskich budynków na całej Orawie.

Kamień węgielny pod budowę skansenu położono 24 września 1967 roku. Otwarcie dla publiczności nastąpiło 31 sierpnia 1975 roku. Cała sztuczna wieś zajmuje 20 hektarów. W skansenie znajdują się głównie oryginalne budynki, przeniesione z różnych miejsc na Orawie. Do muzeum trawiło ostatecznie 58 obiektów, niektóre są rekonstrukcjami.

Muzeum składa się z pięciu części:
1. Hornooravská ulica – czyli jak wyglądała wiejska orawska ulica
2. Goralské lazy – pokazuje górskie osady
3. Kostol s cintorínom – czyli kościół i cmentarz
4. Mlynisko s vodnými technickými stavbami – czyli młyn (przez skansen przepływa potok Zimna Woda Orawska)
5. Dolnooravský rínok – czyli jak wyglądała wieś z rynkiem

Niedaleko są Rohackie Wodospady, które też polecam.

Anglia – Londyn.
Pałac Westminsterski – Big Ben.
What time is it?

Austria – Wiedeń.
Pałac Schönbrunn – zegar w sypialni małżeńskiej.
Wie spät ist es?

Belgia – Antwerpia.
Onze Lieve Vrouwekathedraal, czyli katedra Najświętszej Marii Panny.
Hoe laat is het?

Chorwacja – Trogir.
Trg Ivana Pavla II (plac Jana Pawła II) – Wieża Zegarowa ratusza.
Koliko je sati?

Czechy – Praga.
Staroměstský orloj na ścianie Ratusza Staromiejskiego.
Kolik je hodin?

Estonia – Tallin.
Mis kell on?

Holandia – Middelburg.
Nieuwe Kerk (Nowy Kościół).
Hoe laat is het?

Łotwa – Ryga.
Cik ir pulkstenis?

Niemcy – Berlin.
Wie spät ist es?

Polska – Kamień Pomorski.
Konkatedra św. Jana Chrzciciela.
Pytanie „która godzina” o tyle niezasadne, że zegar cokolwiek zdekompletowany.

Rumunia – Alba Iulia.
La ce ora este?

Słowacja – Bratysława.
Ratusz na Hlavné námestie.
Koľko je hodín?

Słowenia – Lublana.
Zamek.
Koliko je ura?

Węgry – Tihany.
Opactwo benedyktyńskie.
Mennyi az idő?

Włochy – Triest.
Ratusz.
Che ora è?

Latarnia znajduje się między jeziorami Gardno i Łebsko. Następną latarnią na zachód jest Latarnia Morska Ustka, a na wschód Latarnia Morska Stilo.

Stoi w pobliżu Wydmy Czołpińskiej na terenie Słowińskiego Parku Narodowego.

Jak ktoś chce, i nie chce zresztą też, dociera do niej po ścieżce dydaktycznej „Latarnia”, gdzie staje oko w oko z borem chrobotkowym.

Latarnię oddano do użytku 15 stycznia 1875 roku, a jej budowa trwała aż trzy lata. Powodem była duża odległość od morza, co utrudniało dostawę materiałów. W tym celu wybudowano specjalny pomost od morza do placu budowy. Lądem dostawa byłaby zresztą jeszcze trudniejsza.

W laternie (to ten przeszklony czubek wieży) od 1926 roku służbę pełni francuska soczewka cylindryczna Fresnela o średnicy 1,8 m i wysokości 2,75 m, na którą składają się 43 pierścienie pryzmatyczne. Światło daje żarówka o mocy 1000 watów. Do 1926 roku światło powstawało w lampach olejowych.

Sama wieża ma wysokość 25,2 m, a jeśli dołożymy do niej wysokość pięćdziesięciometrowej wydmy, na której stoi, to światło znajduje się 75 m nad poziomem morza.

Do morza jest stad jeszcze jakiś kilometr.

Po wojnie latarnia wznowiła działalność 7 grudnia 1945 roku. Jak to w komunie, uznana została za obiekt strategiczny, czyli niedostępny do zwiedzania.

Dopiero po remoncie z lat 1993-1994 udostępniono ją dla turystów.

Filmik z 13 sierpnia 2011 roku.

A wieczorem zagrali dla mnie niedaleko Alvin Lee i Colosseum. Ale to zupełnie inna historia…

Kozí Hrádek to wieża obronna z kamienia z 1560 roku. Stoi na wzgórzu Turold, jednym z trzech pagórków wokół Mikulova.

Gdybym wszedł na Kozí Hrádek i spojrzał na północ, zobaczyłbym żydowski cmentarz. Gdybym wszedł na Kozí Hrádek i spojrzał na południowy zachód, zobaczyłbym synagogę. Po co miałem wchodzić, skoro widziałem tę synagogę z bliska. Lenistwo usprawiedliwione.